Dokument główny
Program prac konserwatorskich
Pełne opracowanie z badaniami, technologią i harmonogramem — załącznik do wniosku o pozwolenie WKZ oraz do wniosku o dotację.
Dokumentacja konserwatorska · cała Polska
Program prac konserwatorskich dla Twojego zabytku
Program prac konserwatorskich to dokument, który opisuje stan zachowania zabytku, ustala technologię i kolejność prac oraz uzasadnia przyjęte rozwiązania. Wojewódzki konserwator zabytków wymaga go przy wniosku o pozwolenie na prace, a większość programów dotacyjnych — przy wniosku o dofinansowanie. Opracowujemy takie dokumentacje dla pałaców, dworów, kościołów, kamienic i wykonawców, którzy wygrali przetarg na zabytku.
przekrój stratygraficzny · odkrywka 3 · elewacja południowa · 1780—2026
Podstawa
Czym jest program prac konserwatorskich
To nie jest opis remontu. To decyzja konserwatorska zapisana na papierze: co w obiekcie jest oryginalną substancją zabytkową, co wtórnym naleciałością, a co szkodzi — i jak z każdym z tych elementów postąpić.
Urząd ocenia program pod kątem tego, czy proponowane działania nie zniszczą wartości zabytku. Dlatego dokument, w którym napisano „oczyścić i pomalować”, wraca z uwagami. Dokument, w którym wskazano konkretny preparat, stężenie, czas działania i uzasadnienie na podstawie odkrywki — przechodzi.
Wymóg wynika z art. 36 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami: prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Program prac jest jednym z załączników do wniosku.
Stan prawny: lipiec 2026 · Dz.U. 2003 nr 162 poz. 1568 z późn. zm.
Zawartość opracowania
Dziewięć części, których wymaga urząd
- Identyfikacja obiektu i podstawa prawnanumer wpisu do rejestru lub karty gminnej ewidencji, właściciel, adres, zakres opracowania
- Kwerenda historyczna i ikonograficznaarchiwa, dawne fotografie, przekazy o wcześniejszych remontach i przekształceniach
- Opis stanu zachowaniarodzaj i skala zniszczeń, z fotografiami i rysunkiem inwentaryzacyjnym
- Diagnoza przyczynwilgoć podciągana, sole, korozja biologiczna, wadliwe naprawy, ruch konstrukcji
- Wyniki badań konserwatorskichodkrywki, stratygrafia warstw, analizy laboratoryjne spoiw i pigmentów
- Założenia konserwatorskieco zachowujemy, co usuwamy, co rekonstruujemy — i na jakiej podstawie
- Technologia prac krok po krokumetody, nazwy handlowe materiałów, stężenia, kolejność, warunki wykonania
- Harmonogram i etapowaniepodział na etapy możliwe do rozliczenia w kolejnych latach dotacyjnych
- Zalecenia po zakończeniu pracsposób użytkowania, przeglądy, warunki wilgotnościowe i temperaturowe
Zakres
Co opracowujemy
Najczęściej całą ścieżkę: od pierwszej odkrywki do pozwolenia w ręce inwestora. Ale każdy element bierzemy też osobno.
Badania
Badania konserwatorskie
Odkrywki, stratygrafia warstw malarskich i tynkarskich, pobór próbek, analizy laboratoryjne spoiw, pigmentów i zasolenia.
Diagnoza
Ekspertyza konserwatorska i mykologiczna
Ocena stanu zachowania i przyczyn zniszczeń — gdy trzeba szybko rozstrzygnąć, czy obiekt wymaga interwencji i jakiej.
Wycena
Kosztorys prac konserwatorskich
Kosztorys sporządzany na podstawie zasad wynagradzania konserwatorów-restauratorów dzieł sztuki — akceptowany przy rozliczeniu dotacji.
Po pracach
Dokumentacja powykonawcza
Sprawozdanie z przebiegu prac z dokumentacją fotograficzną — warunek rozliczenia dotacji i zamknięcia postępowania u konserwatora.
Prowadzenie sprawy
Wniosek i nadzór konserwatorski
Przygotowanie wniosku o pozwolenie, korespondencja z urzędem, nadzór autorski nad realizacją zgodnie z zatwierdzonym programem.
Segmenty
Cztery sytuacje, w których dzwonią do nas najczęściej
Typ AInwestor prywatny
Pałac, dwór, willa, kamienica
Kupiłeś obiekt z rejestru zabytków i chcesz zacząć remont. Konserwator odesłał Cię po dokumentację, a Ty nie wiesz, od czego zacząć.
- Ustalamy zakres ochrony obiektu
- Program + wniosek o pozwolenie
- Wskazujemy nabory dotacyjne
Typ BObiekt sakralny
Parafia, diecezja, zakon
Ołtarz, polichromia, elewacja albo wieża wymagają prac, a rada parafialna potrzebuje dokumentu do wniosku o środki.
- Etapowanie na kolejne lata budżetowe
- Doświadczenie z zabytkiem ruchomym
- Współpraca z diecezjalnym konserwatorem
Typ CWykonawca
Firma po wygranym przetargu
Umowa wymaga programu prac konserwatorskich, termin biegnie, a w zespole nie ma osoby z uprawnieniami z art. 37a.
- Tryb przyspieszony pod termin z umowy
- Zgodność z SWZ i OPZ
- Stała współpraca podwykonawcza
Typ DSektor publiczny
Gmina, powiat, instytucja
Przygotowujecie postępowanie na prace przy zabytku i potrzebujecie dokumentacji, która obroni się przy kontroli.
- Materiał do opisu przedmiotu zamówienia
- Kosztorys do oszacowania wartości
- Dokumentacja do rozliczenia dotacji
Przebieg
Od telefonu do pozwolenia
Pięć etapów. Po każdym wiesz dokładnie, na czym stoisz i ile zostało.
-
24 h
Zgłoszenie i wstępna kwalifikacja
Opisujesz obiekt i przesyłasz zdjęcia. Sprawdzamy status ochrony w rejestrze i ewidencji, ustalamy, jakich dokumentów naprawdę potrzebujesz. Wycena jest bezpłatna i wiążąca.
-
do 7 dni
Wizja lokalna i badania in situ
Przyjeżdżamy na obiekt. Wykonujemy odkrywki, dokumentację fotograficzną, pomiary wilgotności, pobieramy próbki do analiz.
-
1–3 tyg.
Kwerenda i analizy laboratoryjne
Archiwa, dawna ikonografia, wyniki badań próbek. Na tym etapie wychodzi, czego pod warstwami naprawdę się spodziewać.
-
1–2 tyg.
Opracowanie programu i kosztorysu
Piszemy dokument, konsultując z Tobą założenia tam, gdzie decyzja wpływa na budżet lub sposób użytkowania obiektu.
-
do skutku
Złożenie i uzgodnienie z konserwatorem
Składamy wniosek, prowadzimy korespondencję i odpowiadamy na uwagi urzędu aż do wydania pozwolenia. Bez dopłat.
Finansowanie
Program prac konserwatorskich może sfinansować się sam
Opracowanie programu, sporządzenie ekspertyz i wykonanie badań konserwatorskich to w większości naborów koszt objęty dofinansowaniem — nie tylko same prace przy zabytku. Właściciele często o tym nie wiedzą i płacą za dokumentację z własnej kieszeni.
| Źródło | Kto może wnioskować | Typowy nabór |
|---|---|---|
| MKiDN — program „Ochrona zabytków” | Właściciel lub posiadacz zabytku wpisanego do rejestru | Jesienią na rok następny; osobny nabór refundacyjny wiosną |
| Wojewódzki konserwator zabytków | Osoby fizyczne, parafie, wspólnoty, fundacje, samorządy | Zwykle listopad, wnioski przez system witkac.pl |
| Sejmik województwa | Właściciel zabytku położonego w danym województwie | Pierwszy kwartał, rozstrzygnięcie wiosną |
| Gmina lub powiat | Właściciel zabytku na terenie danej jednostki | Terminy z uchwały rady — najczęściej styczeń lub listopad |
| Rządowy Program Odbudowy Zabytków | Samorząd jako wnioskodawca, właściciel jako beneficjent | Nabory ogłaszane nieregularnie przez BGK |
Terminy i regulaminy zmieniają się co roku. Przy wycenie sprawdzamy, jakie nabory są aktualnie otwarte dla Twojego obiektu i pod który z nich warto przygotować dokumentację.
Realizacje
Wybrane opracowania
Każdy obiekt opisujemy z nazwą, lokalizacją i zakresem — bo tak szukają kolejni inwestorzy.
Program prac konserwatorskich elewacji frontowej
Badania stratygraficzne tynków i detalu, ustalenie pierwotnej kolorystyki, technologia scalenia ubytków. Pozwolenie WKZ bez uwag.
Program konserwacji polichromii i wyposażenia
Opracowanie etapowane na trzy lata budżetowe, przygotowane pod wniosek dotacyjny parafii.
Program i kosztorys konserwacji fontanny
Dokumentacja przygotowana dla gminy jako materiał do opisu przedmiotu zamówienia w przetargu.
Pracownia
Kto podpisuje się pod dokumentacją
Programy prac konserwatorskich sporządzają u nas dyplomowani konserwatorzy dzieł sztuki spełniający wymagania art. 37a ustawy o ochronie zabytków. Każde opracowanie ma imiennego autora, jego kwalifikacje i podpis — tak, jak wymaga tego urząd.
Pracownia działa w trzecim pokoleniu. Poza dokumentacją prowadzimy także prace konserwatorskie w terenie, co oznacza, że piszemy technologie, które sami potrafimy wykonać — a nie takie, które ładnie wyglądają na papierze.
- Imię i nazwisko — konserwator dzieł sztukidyplom magisterski, kierunek konserwacja i restauracja dzieł sztuki; ponad 30 lat praktyki przy zabytkach z rejestru
- Imię i nazwisko — konserwator dzieł sztukispecjalizacja: kamień, tynki i detal architektoniczny
- Imię i nazwisko — prowadzenie sprawprzygotowanie wniosków, kontakt z urzędami, rozliczenia dotacji
- Zaplecze badawczewspółpraca z laboratorium analiz spoiw, pigmentów i zasolenia
Pytania i odpowiedzi
Najczęstsze pytania o program prac konserwatorskich
Kto może wykonać program prac konserwatorskich?
Przy zabytku wpisanym do rejestru program sporządza osoba spełniająca wymagania art. 37a ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami: z ukończonymi studiami drugiego stopnia lub jednolitymi magisterskimi w zakresie konserwacji i restauracji dzieł sztuki albo konserwacji zabytków oraz z udokumentowanym doświadczeniem przy zabytkach z rejestru. Do wniosku o pozwolenie dołącza się dokumenty potwierdzające te kwalifikacje — bez nich urząd nie rozpatrzy sprawy.
Ile kosztuje program prac konserwatorskich?
Cena zależy od wielkości i złożoności obiektu, liczby koniecznych odkrywek oraz zakresu badań laboratoryjnych. Program dla pojedynczego elementu wyceniamy inaczej niż opracowanie dla całej elewacji pałacu czy wnętrza kościoła.
Wycenę podajemy w ciągu 24 godzin od otrzymania opisu obiektu i zdjęć. Jest bezpłatna i wiążąca — kwota z wyceny to kwota z umowy.
Ile trwa opracowanie?
Standardowo od dwóch do sześciu tygodni od wizji lokalnej. Termin wydłużają badania laboratoryjne próbek i kwerenda archiwalna przy obiektach o skomplikowanej historii przekształceń. Przy pilnych sprawach — na przykład gdy wykonawca ma termin wynikający z umowy przetargowej — realizujemy opracowanie w trybie przyspieszonym.
Czy program jest potrzebny przy obiekcie z gminnej ewidencji zabytków?
Przy obiekcie ujętym wyłącznie w gminnej ewidencji zabytków pozwolenie wojewódzkiego konserwatora nie jest wymagane w takim samym zakresie jak przy wpisie do rejestru, ale organ administracji architektoniczno-budowlanej uzgadnia decyzję z konserwatorem.
W praktyce program prac lub przynajmniej ekspertyza konserwatorska bardzo często rozstrzyga sprawę na korzyść inwestora i skraca postępowanie o tygodnie.
Czy koszt programu można sfinansować z dotacji?
Tak. Opracowanie programu prac konserwatorskich, sporządzenie ekspertyz i przeprowadzenie badań konserwatorskich są wskazane jako koszty objęte dofinansowaniem zarówno w programie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Ochrona zabytków”, jak i w większości samorządowych uchwał dotacyjnych.
Przy wycenie sprawdzamy, które nabory są aktualnie otwarte dla Twojego obiektu.
Czym różni się program prac konserwatorskich od projektu budowlanego?
Projekt budowlany odpowiada na pytanie, co i w jakiej formie ma powstać, i podlega prawu budowlanemu. Program prac konserwatorskich odpowiada na pytanie, jak postąpić z zabytkową substancją: jakie warstwy zachować, jaką technologią oczyścić, czym uzupełnić ubytki i dlaczego właśnie tak.
Przy zabytku wpisanym do rejestru zwykle potrzebne są oba dokumenty, a projekt budowlany powinien uwzględniać ustalenia programu.
Co się dzieje, jeśli konserwator wniesie uwagi?
Uzupełniamy i poprawiamy dokumentację do skutku w ramach ustalonego wynagrodzenia. Prowadzenie sprawy aż do uzyskania pozwolenia jest częścią zlecenia, nie usługą dodatkową.
Czy pracujecie w całej Polsce?
Tak. Siedziba pracowni jest na Dolnym Śląsku, ale wizje lokalne i badania prowadzimy w całym kraju. Koszt dojazdu ujmujemy w wycenie z góry, bez późniejszych dopłat.
Wycena
Opisz obiekt — odpowiemy w 24 godziny
Im więcej nam powiesz, tym konkretniejszą wycenę dostaniesz. Jeśli wolisz porozmawiać, zadzwoń — odbieramy osobiście, bez sekretariatu.
+48 000 000 000
kontakt@programkonserwatorski.pl
Pn–Pt 8:00–17:00 · wizje lokalne również w soboty
Zdjęcia obiektu przyspieszają wycenę — możesz je dosłać mailem po wysłaniu formularza.